Na de bekendmaking van seksueel misbruik in een internaat in ’s Heerenberg is het hek van de dam: meer dan 350 meldingen zijn inmiddels binnengekomen. Volgens kloosterhistoricus Joos van Vugt is misbruik in jeugdinstellingen niet per definitie gebonden aan de katholieke kerk, maar komt het voor in situaties waarin kinderen in een afhankelijkheidsrelatie zitten. Morgen houdt het Soeterbeeckprogramma in samenwerking met Vox een actualiteitencollege over het misbruik.
Seksueel misbruik en de katholieke kerk. Voor veel mensen lijken ze onlosmakelijk met elkaar verbonden. Maar volgens kloosterhistoricus Joos van Vugt is het niet zeker dat misbruik méér voorkwam in religieuze internaten, dan in andere jeugdinstellingen.
‘De zwemleraar in Den Bosch is een mooi hedendaags voorbeeld’, zegt hij. ‘Juist wanneer er sprake is van een afhankelijkheidsrelatie, als bijvoorbeeld een leraar of een arts macht heeft over kinderen, kan dit bepaalde ondeugdelijke handelingen triggeren.’ Volgens Van Vugt loert het gevaar van seksueel misbruik in alle instellingen waar dergelijke machtsverhoudingen bestaan, en hoeft het niet per se te maken te hebben met katholieke regels zoals het celibaat.
‘Ik wil het misbruik zeker niet bagatelliseren, maar het feit dat het plaatsvond in de context van de katholieke kerk, trekt gemakkelijk de aandacht. Iedereen denkt meteen dat die paters seksueel gefrustreerd waren en dat het dús aan de katholieke signatuur van dergelijke instellingen ligt. Maar als er bij een niet-religieuze instelling iemand in de fout gaat, wordt diegene gezien als een eenling, een rotte appel. Het misbruik bij katholieken zien wij als iets structureels omdat de link met hun gemeenschappelijkheid, namelijk de religie, snel te leggen is.’
Als misbruik dus weinig specifiek is, waarom komt het dan nu in alle hevigheid aan het licht? Volgens Van Vugt is er tegenwoordig veel meer aandacht voor psychische problemen als gevolg van misbruik of kindermishandeling. In landen als de Verenigde Staten en Groot-Brittannie heerst een morele paniek ten opzichte van misbruik, daar mag je bijna geen foto’s meer maken bij een kinderpartijtje. ‘Men wíst vrijwel zeker van de problemen vroeger, maar de heersende mening was dat slachtoffers niet moesten zeuren’, zegt hij. ‘Jongens die met hun verhaal naar buiten kwamen, kregen gewoon een flink pak slaag. Wat dat betreft is dit een ‘goede’ tijd voor slachtoffers om hun geschiedenis te vertellen.’
Van Vugt verwacht dat de hoeveelheid meldingen de komende tijd alleen maar zal groeien. Maar anders dan in de Verenigde Staten en in Ierland zullen Nederlandse slachtoffers waarschijnlijk geen enorme schadevergoedingen krijgen. De daders zijn vaak stokoud en de zaken zijn juridisch verjaard. Niettemin hebben volgens Van Vugt slachtoffers behoefte hun verhaal te doen. ‘Ze kunnen eindelijk openheid van zaken geven en genoegdoening krijgen.’
Seksueel misbruik in katholieke internaten: een doos van Pandora? / Actualiteitencollege / 11 maart / 12.45-13.45 / Hal Erasmusgebouw