Op zichzelf is het niet zo vreemd dat een kabinet valt over een relatief onschuldig thema. Dat zegt de Nijmeegse parlementair deskundige Peter van der Heiden. Als de coalitiepartijen op elkaar uitgekeken zijn, kan elk detail een onoverkomelijk struikelblok worden. Van der Heiden maakt zich wel zorgen over de politieke vooruitzichten in Nederland. ‘In zo’n verdeeld politiek veld moet je misschien zelfs het districtenstelsel overwegen.’
Hoe uniek is deze kabinetscrisis?
‘Niet heel erg uniek. Veel kabinetten halen de eindstreep niet. Het is wel bijzonder dat Balkenende nu voor de vijfde keer een kabinet moet samenstellen. Maar zelfs dat is niet volstrekt uniek: de vooroorlogse minister-president Colijn leidde ook vijf kabinetten.’
Balkenende is meteen door het CDA naar voren geschoven als lijsttrekker, dus misschien komt er wel een zesde kabinet Balkenende.
‘Dat zou wel een record zijn. Het is inderdaad opvallend hoe snel de partij achter Balkenende is gaan staan. Electoraal heeft hij het eigenlijk helemaal niet zo geweldig gedaan, en ook z’n managementkwaliteiten liggen onder vuur. Wat zijn uitstraling en presentatie betreft zijn de meningen verdeeld. Niet CDA-ers doen er vaak wat smalend over, maar binnen de partij wordt zijn fatsoenlijke, wat kneuterige uitstraling wel degelijk op prijs gesteld.’
Al met al toch niet de gedroomde politiek leider.
‘Maar wat zijn de alternatieven? Van Geel is al eerder als politiek leider door het ijs gezakt, Eurlings is te jong en Verhagen, die zichzelf ooit een ‘rat’ noemde, kampt met zijn imago als machtspoliticus. De keuze van een leider is vaak een proces dat bestaat uit het pragmatisch wegstrepen van alternatieven.’
Wat ging er nou mis in het kabinet?
‘Voor de meesten is wel duidelijk dat het al langer fout zat tussen PvdA en CDA. Dat is eigenlijk niet zo verrassend. De socialisten en de christendemocraten hebben een fundamenteel andere visie op de inrichting van onze samenleving. Dat komt uiteindelijk naar boven in elk kabinet waarin ze samen deelnemen. Met uitzondering misschien van de 13 jaar rooms-rode coalities van net na de oorlog.’
Is het voor politicologen business as usual of heerst er toch een zeker crisisgevoel?
‘Dat laatste. De peilingen wijzen uit dat er vijf partijen op ongeveer twintig zetels uitkomen. Dat betekent dat je vier partijen nodig hebt voor een coalitie, of je moet het doen met een minderheidscoalitie die door de rest van de Tweede Kamer gedoogd wordt. Die zorgwekkende versplintering komt bovendien op een moment dat een enorme bezuinigingsoperatie voor de deur staat, die juist vraagt om een krachtig bestuur.’
Oplossingen?
‘Eerst afwachten natuurlijk. Maar als blijkt dat het huidige kiesstelsel een stevig landsbestuur in de weg staat, dan moet je misschien wel denken aan staatsrechtelijke maatregelen. Een kiesdrempel bijvoorbeeld, of zelfs een districtenstelsel.’
En ondertussen verliezen we status in het buitenland?
‘Niet overdrijven. Er is nu veel belangstelling uit het buitenland omdat het kabinet gevallen is over een buitenlandkwestie, maar morgen zijn ze dat weer vergeten.’
Het CDA zegt dat de terugtrekking onze positie binnen de NAVO en onze speciale status bij de G20 in gevaar brengt…
‘Ja en? Is dat allemaal zo erg? Willen we haantje de voorste zijn in de NAVO? En wat hebben we eraan dat we mogen meeluisteren, let wel: niet praten, bij de G20? Dat schrikbeeld van Nederland als internationale paria wordt meestal schromelijk overdreven.’
Peter van der Heiden zal tot aan de parlementsverkiezingen wekelijks een politieke column schrijven op Voxlog.