Het ligt me niet zo om op te scheppen, maar dít wil ik toch graag even delen: ik ben winnaar van de nationale wetenschapsquiz. Nu wordt die quiz pas op 27 december uitgezonden en mag er over vragen en winnaars vooraf niets naar buiten komen, dus hier is de geheimhoudingsplicht in het geding. Afgelopen vrijdag was ik bij de opnames in Hilversum, waar ik behalve winnen mijn best deed een vraag op de agenda te zetten: waarom is wetenschap opnieuw gereduceerd tot iets voor bèta’s?
Dat ik heb gewonnen is waar, en dat zit zo. Samen met masterstudenten van de bètafaculteit en twee docenten mochten wij vrijdag opdraven als plaatsvervanger voor de echte kandidaten. Achter de katheders speelden wij architect Francine Houben, theatermaker Gerardjan Rijnders, de wiskundig bioloog Marten Scheffer en nog vijf andere kandidaten. Na de oefening van de line up overdag was het ’s avonds tijd voor de echte quiz, waarin het team wetenschappers het opnam tegen de kunstenaars.
De proefopnames verliepen prima: wij beantwoordden zo goed als kon de vijftien quizvragen, gaven toelichtingen aan de quizmasters en bekeken aandachtig alle proefjes die moesten aantonen dat antwoord A dan wel C de juiste waren. Dat ik won moeten we toeschrijven aan het toeval, want de stand-in voor de juryvoorzitter die de hoofdprijs uitreikte had de telling niet bijgehouden. Ik werd eruit gepikt om de (nep-)prijs in ontvangst te nemen, een uitnodiging om mee te toeren met het VPRO-wetenschapsschip De Beagle.
Op vijf uur zat het erop en was het wachten tot half acht, toen de echte opnames begonnen. De acht echte kandidaten druppelden binnen, met wie wij uiteraard geen woord mochten wisselen over het verloop van de quiz. De persoon in wiens huid ik de hele dag gevangen had gezeten, genoot uiteraard mijn speciale belangstelling. Bij het diner schoot ik de kandidaat aan: U gaat vanavond de quiz winnen, net als ik als uw stand-in. En verdomd: deze kandidaat won nog ook.
In de pauze begon ik te mopperen. Niet omdat ik zoveel vragen fout had, wel vanwege de aard van de vragen: veertien van de vijftien is voer voor bèta’s, met de vraag ‘welk wapen een neanderthaler meestal bij zich had’ (speer, knots of pijl en boog) als enige uitzondering. Juist vorige week lag de nieuwe Vox in de bakken waarin ik had meegewerkt aan een verhaal over de scheefgroei in onderzoeksland: NWO (mede-organisator van de quiz) heeft er een handje van om de bèta’s te bevoordelen, en de quiz lijkt dat te bevestigen.
Hein Meijers van NWO, sinds jaar en dag geestelijk vader van de quiz, vond de kwestie wel vermakelijk. ‘Jullie hebben wel een punt’, zei hij: ‘Maar het probleem is goede vragen te verzinnen in de alfa- en gammahoek.’ Een paar jaar geleden riep een alfavraag een hoop verontwaardiging op, zei hij: de vraag was niet eenduidig, en het hing maar van je paradigma af welk antwoord viel te prefereren. Maar Meijers is de beroerdste niet, en wierp ons de handschoen toe. ‘Als jullie goede vragen weten, stuur ze maar op, dan zal ik er serieus naar kijken.’
Kijken, op zondag 27 december! De quiz is een leuke wetenschapspromo, de slotact is memorabel, en de winnaar geknipt om te winnen. Wie de winnaar van de proefopnames zoekt: ik zit links bovenaan op de linker tribune, met blauw overhemd. En wie een leuke alfa- of gamma-vraag weet, liefst eentje die met een proefopstelling in de studio valt te illustreren: meld het voxlog.