Vox 7: En de winnaar is…..

Als ik de directeur van de Universitaire (ex-)Bibliotheek was zou ik beetje oppassen. Dhr Jefcoate schrijft namelijk in Vox 10/7 dat de “UB Nijmegen … *primair* digitale bibliotheek wordt”. Welnu, bibliotheek stamt van βιβλιοθήκη af, d.w.z. boekendoos, want biblion betekent boek. De uitdrukking “digitale bibliotheek” is dus een oxymoron – op de manier van “alcoholvrije whisky”. En als oxymoron, net zo welkom.

Daarmee zie ik nog geen tegenstelling ontstaan. Een boek kan toch verschillende vormen hebben, bijvoorbeeld digitaal of op papier? Daarmee kan een bibliotheek toch digitaal zijn, in de zin dat ze toegang geeft tot digitale boeken?

Daarnaast kan het ook nog betekenen dat de bibliotheek zélf een digitale omgeving wordt. En ook dit is het geval. Kortom, ik zie geen oxymoron in Jefcoates uitdrukking.

Ik zal het dus uitleggen. Een oxymoron bestaat uit een betekenisverschil tussen twee woorden die in een enkele frase worden gecombineerd. Alles hangt daarom van deze betekenissen af, niet van de woorden alleen (een woord alleen kan verschillende betekenissen hebben) maar van de begrippen die ze uitdrukken. De UB heeft duidelijk gemaakt dat de “digitalisering” van de bibliotheek primair *niet* bestaat uit de digitalisering van de boeken (een verandering in substraat, van papier naar elektronisch) – dit geldt alleen voor een beperkt aantal “unieke bestanden” – maar *primair* in het beschikbaar stellen van grote aantallen “digitale werkstations”, van “een ultrahippe touch table” en soortgelijke gizmo’s – en uiteraard van “een internetcafé-achtige voorziening”, want de UB wordt voortaan gedefinieerd als een “ontmoetingsplek” … De nieuwe “digitale” bibliotheek, in de hier relevante betekenis van dat woord, drukt dus wel een oxymoronische werkelijkheid uit.

Ok, het gaat dus niet over de boeken, maar om de omgeving.

We hebben dan twee woorden:
- bibliotheek: boekendoos, ontmoetingsplek
- digitale: toegang gevend tot digitale voorzieningen (werkstations, touch table, enz.)

Ik zie nog steeds niet in hoe die twee elkaar uitsluiten. Je kunt toch prima een opslagplek voor boeken hebben die ook toegang geeft tot digitale voorzieningen?

Bijna alles kan met bijna alles worden gecombineerd. Camp Nou – het voetbalstadion van FC Barcelona – heeft een eigen kapel. Toch is het *primair* een sportfaciliteit. Vroege uitgaven van Machiavelli’s Principe waren vaak verkocht met als aanhangsel een lijst van plaatselijke prostituees. Bibliotheken kunnen koffie verkopen, internettoegang bieden, concerten of speeddating-avonden organiseren. Maar dat is niet hun *primaire functie*. Boeken mogen wel van papier of gedigitaliseerd zijn, daar gaat het niet om. Wel is het zo dat de overgrote meerderheid van de boeken in de UB niet zijn gedigitaliseerd. Niettemin wil de directie dat de UB nu al wordt omgetoverd tot iets dat *primair* als *digitale* institutie gaat opereren. Het staat allemaal uitdrukkelijk in de brief van dhr Jefcoate, die eraan toevoegt dat er *ook* aandacht zal worden besteed aan “ons gedrukt erfgoed”. Alsof de primaire functie van Camp Nou het bieden van een gebedplaats was, maar dat er daar ook soms wordt gesport; alsof de primaire functie van een editie van Machiavelli’s Principe het beschikbaar stellen was van lijsten van prostituees, maar dat er ook desgewenst ideeën in kunnen worden gevonden over politiek; alsof de primaire functie van een universitaire bibliotheek was om een “ontmoetingsplaats” te bieden met café en touch table en werkstations en nog meer van dat soort modieuze “faciliteiten”. Ik heb liever een voetbalstadion waar er primair voetbal wordt gespeeld, een kerk waar primair diensten ter ere van God worden belegd, een uitgave van Il Principe die primair een betrouwbare tekst van de auteur omvat en een bibliotheek waar primair boeken worden gelezen.
Maar dank, Anco, voor de verhelderende opmerkingen en vragen.

Oké, ze hebben er dus boeken én computers. Boeien.

[...] zich had’ (speer, knots of pijl en boog) als enige uitzondering. Juist vorige week lag de nieuwe Vox in de bakken waarin ik had meegewerkt aan een verhaal over de scheefgroei in onderzoeksland: NWO [...]