Bliksem: 20.000 ºC en een spanning tot een gigavolt (een miljard volt). Helemaal niet zo vreemd dus dat je dekking zoekt wanneer het flink begint te onweren. Hoe bliksem ontstaat is al vele jaren de vraag. Nijmeegse natuurkundige Stijn Buitink zegt in het tijdschrift Astroparticle Physics van eind deze maand dat kosmische deeltjes voor het geflits aan de hemel zorgen.
Dus geen op elkaar beukende wolken of tussenkomst van een dondergod. Het begint allemaal bij de geboorte van een kosmisch deeltje wanneer een ster explodeert. Met een enorm hoge energie en bijna zo snel als het licht schiet hij door het universum. Dagelijks wordt de aarde bestookt met miljoenen van die deeltjes. De kans dat er daar één van door een donderwolk scheert is natuurlijk ook aanwezig. Wanneer een deeltje in zo’n wolk ook nog eens met die enorme snelheid op een aanwezig luchtmolecuul knalt, wordt de trekker definitief overgehaald.
Een huis-tuin-en- keuken TL-buis werkt eigenlijk hetzelfde. ‘Een TL-buis is een gecontroleerde bliksemflits,’ zegt Buitink. ‘Alleen druk je bij een TL-buis gewoon op een knopje voor je licht. In een donderwolk fungeert het kosmisch deeltje als schakelaar.’ Bij de botsing van dat deeltje op een luchtmolecuul ontstaat het eerste ingrediënt van een bliksemflits, vrije elektronen. Het is dan een kwestie van tijd dat er zoveel zijn dat de donderwolk zich ontlaadt en voor het vuurwerk zorgt.
Het ‘triggeren’ van bliksem is weer een gevolg van het constante spervuur van kosmische deeltjes op de aarde. Ze worden namelijk ook verantwoordelijk gehouden voor genetische mutaties, computerfouten en fouten in elektrische circuits. ‘Er zijn eigenlijk weinig echte toepassingen van,’ zegt Buitink. Maar er zit wel muziek in! Sijbrand de Jong won er de Academische Jaarprijs 2009 mee. Op de volgende Nijmeegse Vierdaagsefeesten zullen de kosmische deeltjes voor een muzikaal feest zorgen. Hopen dat er niet toevallig een donderwolk overdrijft.