Alsof Sex and the City: The Movie vertoond zou worden, zo veel vrouwen en zo weinig mannen zaten gisterenmiddag in de collegebanken voor het debat Het maakbare lichaam. Wat heeft het Wintertuin-thema Faust met het vrouwelijk schoonheidsideaal anno 2008 van doen? Onder andere Sunny Bergman (rechts op de foto), bekend van de documentaire Beperkt Houdbaar, liet haar licht schijnen over de sociobiologie en je ziel verkopen voor fysieke schoonheid.

Het thema van de Wintertuin – Faust – valt goed te rijmen met de hedendaagse trends als borstvergrotingen, botoxinjecties en Photoshop, vindt dr. Grietje Dresen, universitair docent bij Gender Studies.‘Faust verkocht zijn ziel aan Mephisto in ruil voor kennis, geluk en macht. De moderne vrouw verkoopt haar ziel voor schoonheid. Maar wie is dan de duivel? De schoonheidindustrie, de plastisch chirurg, of het vrouwelijk verlangen naar aanzien en geluk?’

Sunny Bergman, samen met arts Toine Lagro-Janssen en Grietje Dresen aan de discussietafel, vindt de discussie over het schoonheidsideaal niet in het Faust-thema passen. ‘Natuurlijk, binnen elke vrouw is er ambivalentie. Maar ik zie het gebruik van plastische chirurgie om schoonheid te verwerven niet als het verkopen van je ziel. De schuld zou in het licht van dit thema bij de individuele vrouw komen te liggen, terwijl de manier hoe naar het vrouwelijk lichaam wordt gekeken vooral een maatschappelijk probleem is.’

Democratisering van botox
En daarmee is het laatste woord over Faust in feite gesproken. Het debat over het vrouwelijke schoonheidsideaal wordt vanaf nu gevoed aan de hand van fragmenten uit Beperkt Houdbaar.
Eén fragment gaat over de democratisering van de plastische chirurgie: behandelingen worden almaar gewoner. “Een vriendin van een vriendin heeft laatst speciaal voor haar trouwdag een botoxbehandeling genomen”, schetst Bergman. “Het zijn bepaalde types. Mijn eigen vriendinnen, creatief-alternatieve linksige types doen dat niet. In het bedrijfsleven gebeurt het wel, om bijvoorbeeld de tekenen van vermoeidheid weg te poetsen.’
Lagro-Janssen vindt democratisering een verkeerde term. “Het aantal mensen dat gebruik maakt van dit soort chirurgie neemt wel toe, maar het is niet toegankelijk voor iedereen. De één moet er lang voor sparen, de ander niet.”

Sociobiologie
De zaal, voor meer dan de helft gevuld met studenten die de collegereeks Extreme Makeover volgen, doet na een aansporing van Bergman actief mee aan de discussie. Eén studente haalt uit naar de sociobiologie. Niet het uiterlijk – zoals brede heupen en grote borsten – bepalen de aantrekkingskracht van een vrouw op een man, maar haar uitstraling, zo vindt een studente. ‘Als je tevreden bent over jezelf, straal je dat ook uit. Dáár vallen mannen op.’
Bergman vult aan: ‘Sociobiologie, ik heb er ook een hekel aan.’ De dames Lagro-Janssen en Dresen knikken instemmend.

Met nog een korte discussie over wie nu de verantwoordelijkheid heeft van de toename van cosmetische ingrepen op het lichaam van de vrouw, eindigt het debat. Faust is amper nog aan de orde gekomen – Bergman, Lagro-Janssen en Dresen spraken liever over plastische chirurgie dan over literaire motieven. Ach, met een publiek dat 90 procent uit vrouwen bestaat, kan dat ook niet anders.

Foto: Gerard Verschooten