Voor een onderzoek naar vriendschappen is het Nijmeegse studentenorkest QHarmony door de hersenscanner gegaan. Ontwikkelingspsychologe Berna Güroğlu onderzocht wat de reacties in het brein zijn bij het zien van vrienden.
Daarvoor had ze een groep nodig waarvan de leden elkaar goed kennen en elkaar geregeld zien. De zeventig leden van QHarmony zien elkaar elke woensdagavond tijdens de repetitie en de aansluitende borrel in het sportcafé. Daaruit groeien regelmatig nieuwe vriendschappen. QHarmony kwam dus in aanmerking.
De orkestleden vulden een vragenlijst in over wie ze aardig vonden in het orkest en met wie ze wel en niet bevriend waren. Ook vroeg Güroğlu hen naar de waardering van beroemdheden. De helft van het orkest wilde wel onder de scan. Maar hoornspeelster en studente onderwijskunde Corine Flipsen had wel even spijt toen ze na een lange nacht in de kroeg in de scanner lag. ‘Dan lig je daar in zo’n gigantisch apparaat. Je hoofd ligt helemaal vast. Dat was even wennen. Ik had ook moeite om wakker te blijven.’
Maar wakker blijven, was wel belangrijk, want Güroğlu had voor elk van de deelnemende orkestleden een eigen set dia’s gemaakt: met plaatjes van vrienden, van minder geliefde orkestleden en plaatjes van hoog- of juist laaggewaardeerde beroemdheden (de controlegroep). Onder de fMRI-scanner kregen ze hun eigen set plaatjes te zien.
Wat bleek: bij het zien van een persoonlijke vriend zijn twee hersengebieden sterk actief: de nucleus accumbens en de ventromediale prefrontale cortex. Het eerste hersengebied speelt een belangrijke rol bij de beloning van gedrag, het tweede wordt in verband gebracht met de controle van emoties en empathie.
Een vriend als beloning? ‘Ja, kennelijk zien we vrienden als een soort positieve beloning’, zegt Güroğlu. ‘In de loop van de tijd leer je vriendschap waarderen als iets positiefs voor jou, iets waar je baat bij hebt. Vrienden bevestigen jou. Als je een slechte dag hebt gehad en je gaat met een vriendin naar de film, kan dat ook letterlijk een beloning zijn voor jezelf.’
Flipsen, die overigens zelf een paar vriendinnen in het orkest heeft, vond het achteraf ‘superleuk om zo’n onderzoek eens mee te maken’. Ze heeft er een foto van haar brein aan overgehouden. Die niet boven haar bed hangt, maar: ‘Ik heb ‘m wel bewaard’.
De ontwikkelingspsychologe promoveert 3 april op haar onderzoek naar vriendschap. Het is voor het eerst dat in het brein is gekeken naar de reacties bij het zien van vrienden.