Dat veel koffie drinken (meer dan vijf koppen per dag) tot hartproblemen kan leiden, is algemeen bekend. Maar nieuw is dat ook twee tot vier koppen per dag al schadelijk kunnen zijn voor het functioneren van het hart. Wees gerust, volgens onderzoeker Niels Riksen hoeven gezonde mensen hun kop koffie niet te laten staan.
Riksen is internist in opleiding en promoveert op 11 april aan de Radboud Universiteit. Zijn onderzoek heeft uitgewezen dat een kleine hoeveelheid cafeïne een negatief effect kan hebben op de schade en omvang van een hartinfarct.
Zodra het hart te weinig zuurstof krijgt (bijvoorbeeld tijdens een hartinfarct), zorgt adenosine voor verwijding van de bloedvaten. Ons lichaam maakt die adenosine zelf aan en vormt zo een eigen beschermingsmechanisme tegen de gevolgen van een hartinfarct. Dit wordt preconditionering genoemd.
Echter, cafeïne is een adenosine-antagonist: het verhindert dat het stofje adenosine z’n werk kan doen. Riksen toonde in zijn onderzoek aan dat het beschermende effect van preconditionering volledig teniet wordt gedaan door een hoeveelheid cafeïne, die overeenkomt met twee tot vier kopjes koffie; afhankelijk van de grootte van het kopje en de sterkte van de koffie. “Het feit dat de adenosine zijn werk niet kan doen, is een acuut effect van de cafeïne.”
Deze nieuwe kennis zou consequenties kunnen hebben voor patiënten met angina pectoris (‘pijn op de borst’). Angina pectoris is een gevolg van een tijdelijk zuurstoftekort in de hartspier en kan een voorbode zijn van een hartinfarct. Omdat cafeïnehoudende dranken deze bescherming ondermijnen, lijkt het logisch om patiënten met angina pectoris het drinken van koffie en andere cafeïnehoudende dranken af te raden.
Toch vindt Riksen zo’n conclusie nog wat voorbarig. ‘Op grond van mijn resultaten zou er nu eerst een goed opgezet onderzoek onder de algemene bevolking moeten volgen. Je kunt dan vaststellen of het drinken van koffie bij angina pectoris in de praktijk inderdaad leidt tot een toename van de ernst van hartinfarcten. Op dit moment is de wetenschappelijke basis voor een advies aan deze patiënten om koffie te laten staan, nog niet sterk genoeg.’