De stem van Van der Heiden is Voxlogs politieke column van Peter van der Heiden, onderzoeker bij het Centrum voor Parlementaire Geschiedenis.
Krediet
Het is dus toch gelukt. Waar informateur Hoekstra één keer gestrand is – niet geheel onverwacht; hij moest de mogelijkheden van een onmogelijke coalitie onderzoeken – zijn Wijffels en Balkenende langzaam maar gestaag naar het vooropgezette einddoel gegaan: een kabinet van CDA, PvdA en ChristenUnie. Sinds afgelopen donderdag worden we weer bestuurd. Een geruststellend idee. Al had denk ik geen Nederlander had gemerkt dat we demissionair waren als dat bijvoeglijk naamwoord niet zo vaak in de media was gebruikt.
Net zo min als we er veel van zullen merken dat het land weer ‘missionair’ (een term die pas sinds de recordformatie van Balkenende III ons staatsrechtelijk vocabulair vervuilt) is. Joop den Uyl zei het al: de marges van de politiek zijn smal. Het schip van staat heeft een voor lange tijd vastliggende koers, die door een nieuwe coalitie niet radicaal omgegooid kan worden. Een streepje stuurboord of, in dit geval, een paar streepjes bakboord, meer zit er niet in. Dat lees je ook wel af aan het regeerakkoord, waar het nieuwe elan nu niet bepaald van afspat.
Een nieuw kabinet verdient enig krediet. Veel bewindslieden hebben wel enige bestuurlijke ervaring, andere politieke, maar er zitten erg veel ambtsdragers bij die nog nooit op dit niveau hebben geopereerd. Van het PvdA-smaldeel kent alleen Wouter Bos de ministerraad van binnenuit vanuit zijn periode als staatssecretaris onder Gerrit Zalm. Uiteraard brengt ook de ChristenUnie, die voor het eerst regeringsverantwoordelijkheid draagt, enkel onervaren bewindspersonen. De continuïteit moet komen van de christendemocraten, die met vier doorstarters het geheel op vijf van de zestien brengt. Gelukkig kent ook de Tweede Kamer veel nieuwelingen na de verkiezingen van 22 november, zodat de verse regeerploeg niet meteen ondergesneeuwd zal worden door een gepokte en gemazelde volksvertegenwoordiging.
Het kabinet leeft ook op krediet. Volgende week zijn er weer verkiezingen, die zullen leiden tot een nieuwe Eerste Kamer. De coalitie heeft in de Tweede Kamer een bescheiden meerderheid van tachtig zetels. In de laatste peilingen staat Balkenende IV op 79. Die marge van vier zetels is wel erg klein als je bedenkt dat de PvdA het traditioneel slecht doet bij provinciale verkiezingen. Het worden daarmee spannende wittebroodsweken voor het kabinet. Veel zal afhangen van de VVD en de SP. Ze hoeven beide maar twee zetels weg te snoepen, en Balkenende IV kan eigenlijk wel weer inpakken. Sinds de ‘Nacht van Wiegel’ weten we dat kabinetten ook in de senaat een meerderheid nodig hebben om politiek te overleven – en die meerderheid staat bepaald niet vast. Het kan dus maar zo zijn dat we eind volgende week alweer toe zijn aan Balkenende V.